شوند . بنابراين ، پس از وقفه‌اى طولانى ، اولين حج‌گزارى در سال 666 ه . ق انجام شد . « 1 » با وجود صدور فرمان يادشده ، حكومت مركزى در امر حج مداخله مستقيمى نداشت و كارگزاران و حاكمان مسلمان به تجهيز و اعزام كاروان حج مىپرداختند . « 2 » از آن پس ، منعى در انجام فريضه حج وجود نداشت ، اما بىتوجهى يا كم‌توجهى ايلخانان مغول به امر حج و ناامنى راه‌هاى حج از عراق تا حجاز و رقابت دو دولت ايلخانان و مماليك مصر به‌ويژه در حوزه شامات ، استقبال مردم از انجام حج را كم مىكرد . البته برخى ايرانيان با پيوستن به كاروان شام با حمايت مملوكان مصر فريضه حج را برگزار مىكردند . « 3 » در اين ميان ، خود مغولان براى كاروان‌هاى حج مشكل‌ساز بودند ، چنان‌كه گزارش‌هايى از غارت كاروان‌هاى حج به دست ايلخانان مغول در برخى سال‌ها ( مانند سال 667 ه . ق ) در دست است كه بدين‌وسيله مغولان مىخواستند اطلاعاتى عليه مملوكان جمع‌آورى كنند . چنين اقدامى ، واكنش مماليك مصر را به دنبال داشت ، چنان‌كه بيبرس براى مقابله با حملات آنان به كاروان حج ، در سال 668 ه . ق به دمشق رفت ، اما مغولان پس از غارت حوالى حلب و با دريافت خبر حركت بيبرس براى مقابله ، عقب‌نشينى كردند . « 4 » پس از آباقاخان ، برادرش ، تكودار ( 680 - 683 ه . ق ) به ايلخانى رسيد . وى پيش از سلطنت ظاهراً مسيحى شده بود كه به مجرد جلوس بر تخت ، اسلام آورد و نامش را به احمد تغيير داد . وى تلاش كرد با حجاز ارتباط برقرار كند ، اما اشراف حسنى حاكم بر مكه كه تحت نفوذ دولت مماليك مصر بودند ، اقبالى به تكودار نشان

--> ( 1 ) . شفاء الغرام ، ص 259 ؛ راه حج ، جعفريان ، ص 44 . ( 2 ) . شفاء الغرام ، ص 260 . ( 3 ) . حج در عهد ايلخانان ، صص 23 و 24 . ( 4 ) . همان ، ص 24 .